LIBRE LANG 'TO, SA'YO NA LANG?

"Katigasan. Diyan magaling ang tao- sa pagiging bato."

Nasubukan mo na bang magsakripisyo? Tipong kahit sa mabababaw na bagay, ipagkakait mo pa sa sarili mo para lang sa ibang tao. Ako kasi, hindi pa. Gusto mong malaman kung bakit? Pwes, angkinin mong iyo ang storya ko.

Isang bubble gum ang dumikit sa 5 inch heels na suot mo habang binabantas ang Edsa. Bukod sa mga dura na nagkalat sa kalsada, kaliwa't kanan rin ang mga badjao na humihingi sa'yo ng awa. Awang katimbang ay pera. Madafucker. Buti kasi sana kung matapos mong lagpasan ang buhol-buhol na trapiko, maginhawa na. Pagdating mo kasi sa paaralan, mga estudyanteng ni hindi mo saulo ang pangalan ang haharapin mo pa't pakikitunguhan.

Namumuting blackboard. Maasim at malagkit na singaw. Matitinis at malalalim na pagsigaw. Di mo pa nahahawakan ang doorknob, iyan na ang sasalubong sa'yo bago ang ano pa man. Isang araw na namang pagtuturo sa mga kabataang walang malasakit sa sariling kinabukasan ang iyong gagampanan.

"Maari ba akong maging kandado

Na akma sa susi mo?

Sa mapanglaw na gabi, maari ba

Ako'y maging tanglaw na supling ay saya?"

Pumapasok pa rin pala sa klase mo ang hibang na tinubuan ng tao. Natatawa ka na lang sa tuwing matatanggap ang mga tulang binibigay niya sa'yo araw-araw. Walang palya kung humabi sya ng mga taludtod na bumubuo ng saknong. Saknong na bubuo ng mga tulang "maari ba?" ang panimula. Katawa-tawang bata.

"Hiyas akong nagmistulan,

Maari bang ikaw ang aking maging kinang?

Itinuturing mo akong isang pagkakamali

Maari bang pagbigyan panahong aking hinihingi?"

Nagpatuloy pa ang pagbibigay niya sa'yo ng mas maraming tula. Tulang batid mong pinaglalaanan nya ng oras para maging obra. Tulang ginagawa mo lamang isang scratch at ang talagang nakikinabang ay ang basurahan. Naging mas madilim pa ang paningin mo kaysa sa isang bulag upang hindi pansinin lahat ng ginagawa niya upang mapalapit sa'yo. Daig mo pa ang mga taga-selda sa katigasan upang di mo pahalagahan ang minsang pagtakip niya sa kasalanan mong pananakit ng isang mag-aaral. Buti pa ang chalk na gamit mo, kapag nadiinan, nauubos at nagpapagamit. Mabuti pa ang chalk, hindi humihinga, pero marunong makisama.

Sa lahat ng pagpapahiyang isinampal mo sa estudyanteng iyon, dumating na rin ang araw na hinihiling mo. Umugong ang isang kahindak-hindak na balita. Sinundan ito ng pagkawala niya sa klase mo. Kasabay nito ang pagkawala ng mga tulang binibigay niya sa'yo. Naglaho siya hindi lang sa silid-aralang pinapasukan mo kundi pati na rin sa kinabibilangan mong mundo.

Naging balisbis ang paglipas ng iyong oras. Naging pangkaraniwan ang buhay mo araw-araw. Sa sobrang pangkaraniwan ay maging ang mumunting blackboard,matinis na sigaw at maasim na singaw sa silid aralan ay iyo na ring nakasanayan. Hindi mo na ito iniinda tulad ng dati. Iisang sigaw na lamang ang hindi mo maunawaan kung bakit ngayon ay hindi mo kayang tiisin. Sigaw na hindi mula sa tinig ng mga estudyanteng kaharap mo. Sigaw na waring tinatawag ang isang taong iyong isanantabi't pinagtawanan. Sigaw na umaalingawngaw dahil sa taglay mong pangungulila sa mga nakasanayang tula. Sigaw na nagmumula sa iyong puso. Sigaw na tumatawag sa iyong sariling anak.

Ano nga bang ginawa mo sa sarili mong supling? Pinilit mo lang namang tanggalin siya sa iyong sinapupunan noong dugo pa lamang siya. Sa kadahilanang di nagtagumpay ang iyong nakasusuklam na balak, ipinagkait mo sa kanya ang pagiging isang ina at maestra. Ipinadama ang mundong 'sing lalim ng pagdurusa at 'sing lawak ng pag-iisa.

Ngayon, masaya ka na? Natapakan mo siya tulad ng mga durang dinadaanan mo sa Edsa. Binalewala tulad ng mga Badjao na nanlilimos sa'yo- limos ng pagmamahal at pagmamalasakit. Kinainisan tulad ng bubble gum na waring ibig na dumikit sa iyong mundo. Maaring malinlang mo ako kung sasagot ka ng oo, pero hinding-hindi mo maloloko ang sarili mo. Sapagkat dama ko ang sakit na nananaig sa'yo ngayon. Alam kong ibig mong ibalik ang nasayang na panahon. Batid ko'ng lahat ng iyan sapagkat, ito ay aking kuwento.

Ikaw na lang. Iyo na lang sana itong storya ko. Sana ako na lang ang natuto sa pagkakamali mo. Ikaw na lang sana ang hindi natutong magsakripisyo at kumilala ng kadugo. Ikaw na lang sana ang naging malupit sa taong ikaw mismo ang nagpunla. Ikaw na lang sana ang umaasang madudugtungan pa ang kanyang hininga't mga tula. Ang daming mga "sana".

Ngayong nasa dulo ka na ng storya, magtatapos ito hindi sa "mo" kundi sa "ko". Babalik sa pagiging "akin" mula sa kaninang naging "iyo". Kahit gaano ko man gustuhing tumakbo at umalpas sa karanasang ito, hindi ko magagawa. Sapagkat nangyari itong lahat at binigyan ko nang malungkot na pagwawakas. Kung kaya't wag mong hahayaang ang storyang iyong minsang inangkin ay magkaroon pa ng part 2 sa buhay mo.

Alamat ng Tae

"PATIRAHIN NYO NA AKO, HAYAANG MAKABUNTIS!"
--baklang batang ginagawang source of entertainment ang chinese garter.

Sa araw araw na paglalakad ko at pag aabang ng jeep na masasakyan, iba't ibang senaryo ang nakalatag sa akin bilang pa-almusal. Kaliwa't kanan, may kanya kanyang storya. Kaliwa't kanan, may sari-sariling PROBLEMA. Kaliwa't kanan, may mga tae akong pwedeng matapakan.

Paika-ikang naglalakad ang matanda na tila ba nahawa sa karton nyang kulang na ang gulong. Kartong pansin na ang kupas na kulay at halos malaglag na ang tilapia at kiluhang dala dala.

Balbas saradong lalakeng nakakunot ang noo sa bawat pag padyak sa kanyang bisikleta. Ang pedicab na kinalalagyan ng mga boteng magrasa at para bang natutulog din tulad ng mga anak nyang nakahilata.

Nandyan ang manong driver na malinis pa ang kahang lagayan ng pera dahil unang pasada pa lang ng dyip nya.

Batang babaeng kulot na pumapalahaw dahil sa paulit-ulit syang pinipintas na sya raw ay salot.

Si Sarah Geronimo na may hawak na "Tuloy po Kayo" sa harap ng Cebuana Lhuillier. Maging mga magnanakaw ay hinihikayat nya!

Nangangalakal ng mga sirang pridyider habang nagtetext. Eto ang kaso, mas maganda pa nga ang cellphone nya sakin!

Buntis na habang naninigarilyo'y sumisigaw upang magtawag para sa dyip na naghihintay ng mga pasahero.

Kolehiyalang naligo ng pabango. Nagkulot ng buhok. Naglinis ng kuko.

Lingid sa ating kaalaman, lahat sila may kanya kanyang dala. Dalahing higit pa sa ating maaring makita. Dalahing mas mabigat pa sa kiluhan at koloreteng nakatapal sa mukha.

Dalahing pumapatay sa kalhati ng pagkatao nila.

MALAY MO... Yung matandang may dalang kiluhan, iniwan ng sariling anak. Pinabayaan sa lansangan.

MALAY MO...Yung balbas saradong lalake, balo na. Iniwan sa kanya ang mga anak at mag-isa nyang binubuhay. Mag-isa silang binubuhay ng mga tilapiang tinda nya.

MALAY MO...Si manong driver, bakla pala. Kaya laging pumapasada, kasi mismong pamilya itinakwil sya. Hindi maintindihang ang pagiging bakla ay hindi isang sakit na ginagamot. Hindi isang sakit na nakakahawa. At lalong hindi isang sakit na dapat ikahiya.

MALAY MO...Ang batang babaeng kulot, sariling magulang ang tumatawag sa kanyang salot. Salot dahil dagdag pakainin. Salot dahil hindi sya kadugo. Salot dahil ampon sya.

MALAY MO...Si Sarah Geronimo apektado sa balitang relasyon nina Mark Bautista at Piolo Pascual.

MALAY MO...Yung nangangalakal kaya pala nagtetext ay humihingi ng dasal. Dasal para sa ina nyang malapit nang maukitan ng lapida. Bawat pagpukpok sa bakal na kinukuha mula sa pridyider ay paulit-ulit na tinatanong ang sarili. Tinatanong kung saan makakabili ng

"MIRACLES" na syang reseta ni doc para sa ina nya.

MALAY MO...Yung buntis na barker kumakayod para sustentuhan ang araw araw na taya ng asawa nya sa sabungan.

MALAY MO...Ang kolehiyalang babae, gabi-gabing umiiyak. Matalino.Mabait.Masipag. Kaso ang problema, parehas na magulang nasa loob ng selda. Walang maipangtustus sa pag-aaral nya. Sya mismo naghahanap ng pera para lang maipagpatuloy ang pag-aaral. Pati sariling laman, ibinebenta.

MALAY MO...yung batang bakla na nagcha-chinese garter, nahuli ang ina nya at kasambahay nila na may relasyon sa isa't isa. Hindi pa nya alam kung paano pakikitunguhan ang dalawa. "Bakla ako, tomboy sila. Magugunaw na ba ang mundo? Normal lang naman kami di ba?" laging nyang winiwika.

Maaring normal ko silang nadadaan-daanan lang- nakangiti, natutulog, nakanganga. Sa likod ng bawat angulo ng bibig nila, nakahimlay ang libo-libong storya. Lahat ng yan, MALAY MO lang. Walang kasiguraduhan. Puros haka-haka. Pero, MALAY MO NGA NAMAN DI BA? Yan ang realidad. Kumbaga, hindi lang sa sinehan natutupad.

Kaya wag mo isiping nasa iyo na lahat ng problema. Dahil yung iba nasa KANILA. Yung iba nga, nasa AKIN pa.

Iba't ibang kulay, laki at lagkit ang taeng pinakikitungahan natin araw araw. Lahat ng tae mabaho. Lahat ng tae, gusto mong tanggalin kapag natapakan mo. Ang problema ay kawangis ng isang tae. Kanya kanyang paraan kung paano masosolusyunan ang sariling tae. Ikaw ang bahala kung hanggang kelan mo gustong nandun yung baho. Pwede mong hayaan na lang.

Patuyuin. Pero tandaan mo, kapag yan nabasa, aalingasaw.

Sa tuwing may problema ka, balikan mo ito. Muling basahin. Tanungin sa sarili kung ang problema mo ba, sing bigat o mas mabigat pa ng nasa kanila. O di ba, hindi naman? Kung oo, gayahin mo sila. Ituloy ang buhay. Lahat tayo may malungkot na pinagdadaanan. DAANAN mo lang kasi yan, wag mong TAMBAYAN!!!

Agosto

“Tagu-taguan maliwanag ang buwan. Pagbilang ko ng tatlo nakatago na kayo.”

Tila ba mayroong laging isang matang nakabantay sa bawat pagkilos ko. Paglingon ang aking iginaganti sa tuwing babalutin ako ng pakiramdam na ito. Yun bang parang laging mayroong nakatingin. Laging mayroong nagmamasid. Laging mayroong nakasunod sa akin..

Mabagal ang aking paghakbang. Mabagal rin ang bawat pagpatak ng ulan. Tulad ng nakasanayan, nakalimutan ko na naman kung saan ko naipatong ang payong na aking dala. Dala na rin ng masuwerteng pagkakataon, mayroong isang binatang nag-alok sa akin ng kanyang payong.

Matikas ang kanyang tindig na sumasalungat sa maamo niyang mukha. Naaliw ang aking mata sa pagsusuri ng kanyang kaanyuan. Binanggit ko ang aking pangalan upang magpakilala. Bakit ganoon? Malagkit na pagluha ang isinukli sa akin ng kanyang mga mata.

“Ako si Isaiah. Pwede bang ihatid muna kita pauwi?”

Bakas ang pait sa kanyang pagngiti. Pait na hindi ko mabatid kung bakit naghahatid din ng kirot sa aking dibdib. Hindi ako nakatiis kung kaya’t tinanong ko sya kung matagal na ba kaming nagkakilala. Sumagot siya. Sumagot sya na tila ba bumuwag sa aking pagkatao.

“Ganitong oras, sa lugar ring ito, tuwing buwan ng Agosto- madalas tayong naglalaro ng taguan. Nakikita mo yang puno ng Mangga? Gustong-gusto mong humiga sa lilim nyan kaya sinasamahan kita. Naalala mo na ba? Alalahanin mo naman Angel. Kahit minsan lang, matandaan mo ako. Kahit ngayon lang…”

Kababata. Kaibigan. Katuwang. Kasintahan. Isaiah. Limang salitang magkakaugnay. Limang salitang aking naunawaan sa sandaling ito. Sandaling bukas ay malilimot na rin ng isipan ko. Sandaling kahit ano mang pilit ay hindi magtatagal. Sandaling kilala ng aking puso subalit sa isipan ko’y unti-unting naglalaho. Alzheimer’s disease, bakit ako pa ang napili mo?

Maghihintay daw sya ng walang hanggan. Araw-araw akong susundan at babantayan. Magpapakilala kahit batid nyang malilimot ko rin ang kanyang pangalan. Sasalubungin ako upang pasukubin sa tuwing buwan ng Agosto. Patuloy akong hahanapin sa pauli-ulit na paglalaro naming ng taguan.

“Isa, dalawa, tatlo…boom Angel! Ako ulit ang taya..”

Untitled

"Hindi kasi lahat maitatama ng pahayag na "Kailangan kita." Hindi bawat damdamin pwedeng sagipin ng salitang "Mahal kita." May mga katagang tulad nyan na pumipili ng panahon. Mga katagang hindi na natin maaring sabihin sa isa't isa. Kasi...dahil..."

Nakakabusog na paalmusal ang misa sa bahay namin. Hindi man pumasok sa kumbento, araw-araw na magkakaibang sermon ang minomonolog ng nanay ko. Maya't maya, may utos sya sa aking kahit ang mga maton sa kanto ay hindi kayang gawin. Mag-igib ng tubig mula sa poso ni Aling Marsing, magpukpok ng nakausling bakal sa bahay namin, linisin ang alulod ng bubungan at kung anu-ano pa. Kung nandito lang kasi siya, hindi ako ang mag-isang gagawa ng lahat ng ito. Gasgas man, pero eto na nga lang yata ang masasabi ko- Past is past. Pero, siguro nga, may mga nakaraang mahirap ibaon sa limot.

Limang taon na rin ang nakakalipas nang huling magkausap kami ni Jeffrey. Nagsimba kami bilang kaarawan naman nya. Sinuot ko pa nga ang padalang coat ng tiyahin ko, ang lakas kasing maka-executive nun! Sariwa pa sa isip ko ang homilya ng pari nang Linggong iyon. Tungkol daw kina Eba at Adan. Kung bakit kinagat ni Adan ang mansanas ni Eba. Kung paano sila nagparami. Kung paanong tayong lahat ay naging magkakapatid.

Dumiretso kami sa fishballan matapos ang misa. Baduy man, pero masasabi kong ako na ang taong nakakain ng pinakamasarap na fishball. Pinakamasarap na fishball dahil si Jeff ang kasalo kong kumakain. Parang hanggang ngayon nga ay nanunumbalik ang lasa ng sauce sa bibig ko. Hhhmm.

Narating namin ang tugayog ng sarap pagkatapos naming kumain. Sarap na tanging likod lamang ng simbahan ang nakakaalam. Dilim ang naging kumot sa aming mga hubad na katawan. Maging sa dilim, hindi maitatanggi ang liwanag ng aming pagmamahalan.

Lumobo na nga ang tyan ko. Dahil sa pagiging thoughtful ng mga magulang ko, ipinapalaglag nila ang bata sa aking sinapupunan. Dugo pa lang naman daw 'to, kaya hindi masama. Mas kademonyohan raw kung iluluwal ko pa ang batang ito sa mundong pagmamalupitan sya dahil sa mga magulang nyang makasalanan. Nakipagusap ako sa kanila bilang isang ina, bilang isang anak, at bilang isang babae. Ngunit wala akong nagawa, desidido silang putulin ang paghinga ng taong sumisipa sa aking sikmura.

Nakipagkita ako kay Jeff sa araw ding iyon. Pabiro ko pa ngang sinabi ang balak ng mga magulang ko tungkol sa aming anak. Thoughtful din pala itong si Jeff! Hindi sya tumutol. Hindi sya umiyak. Pumayag syang patayin ang buhay na sa kanya mismo nagmula.

"Hindi kasi lahat maitatama ng pahayag na "Kailangan kita." Hindi bawat damdamin pwedeng sagipin ng salitang "Mahal kita." May mga katagang tulad nyan na pumipili ng panahon. Mga katagang hindi na natin maaring sabihin sa isa't isa. Kasi...dahil..."

Magkapatid kaming dalawa. Tulad nina Eba at Adan, kumagat sya sa mansanas ko na nagbunga raw ng isang kasalanan. Pero, bakit ganoon? Ang kasalanan nga nina Eba at Adan, hanggang eskwelahan ay pinag-aaralan. Bakit ang pagkakamali nina Eba at Adan, natanggap ng lipunan? Sana ganoon din ang nangyari sa amin ni Jeff. Hanggang sana na lang.

Sa bawat pagkuskos ko ng labadang pinapatapos sa akin ng aking ina, bumubula lahat ng alaala. Ang simba tuwing linggo. Ang masarap at mainit-init na fishball. At ang dilim sa likod ng simbahan. Ayoko pang tumigil sa pagkukuwento. Gusto kong balikan ang nakaraan kahit masakit o mali pa ito. Ang nakaraang nagpapaalala sa akin na minsan akong nagmahal at minahal. Pagmamahal na hindi namin mali pero hindi nga lang maari.

Ngayon, nagmamakaawa ako sa writer na magsulat pa ng mas maraming flashbacks tungkol sa amin ni Jeff. Lagyan pa sana nya ng mas mabubulaklak na salita upang lalong mapatamis ang aming pag-iibigan. Mga flashback na lang kasi ang meron ako ngayon. Pinipilit ko ang manunulat na huwag munang ibaba ang ballpen. Na sana ipagpatuloy pa niya ang aking storya- ang storya namin ni Jeff. Pero, nararamdaman ko na ang unti-unting niyang pagbitaw sa pluma. Narinig ko na rin ang pagpulot sa takip ng ballpen...

Alas-Onse

Malambing ang pagbulong sa akin ng saliw ng hangin. Tanging mumunting kinang ng mga bituin ang umaaliw sa aking paningin. Bumabanig ang malapot na katahimikang lalong nagpapasalimuot sa aking paghihintay. Paghihintay sa taginting ng orasan na nasa aking harapan.

Napalitan ng saya ang karimlang halos gumapos sa aking bawat paghinga. Nadinig ko na kasi ang matinis na pagtunog na kanina pang hinahanap ng aking tainga. Magkikita na namang muli tayo, aking mahal. Magkakausap na namang muli hanggang sa sumalubong ang bukang liwayway.

Waring isang musmos na sabik sa supot ng kendi ang aking anyo sa harap ng telepono. Isa...Dalawa...Tatlo...Sunod-sunod ang pag-ring sa kabilang linya. Hanggang sa narinig ko na ang iyong tinig. Tinig na kumiliti sa bawat bagting ng aking puso.

"Magsalita ka ng kahit ano, gusto ko lang marinig ang boses mo. Kahit anong storya, papakinggan ko basta't galing sa'yo. Sige na, Elisha, ikaw naman ang magkuwento."

Binasag muli ng isang taginting ang aming pag-uusap. Isang oras na pala ang nakalipas. Ay, hindi! Limang oras na pala sapagkat natanaw ko na ang liwanag sa labas.

Ibinaba ko na ang telepono at nagsimulang tanungin ang sarili ko. Katanungang gumising at saglit na nagpahinto sa tibok ng aking puso.

Hanggang kailan akong ganito? Hanggang kailan ako makikipag-usap sa linyang walang ibang nagsasalita kundi ako? Hanggang kailan ko sisilayan ang litrato nating dalwa hanggang sa abutin ng umaga? Hanggang kailan ako aasang akin ka pa?

Kumain ka na ba? Magpahinga ka muna. Mahal kita. Nangangapa ako sa tinig mong muling wiwikain ang mga katagang iyan. Tulad ng pangungulila sa tubig ng 'sang lantang halaman ang paghahanap ko sa'yo. Paghahanap sa sayang minsang pinuno mo sa aking mundo. Mundong tanging ikaw lamang ang kinilalang uniberso.

Batid kong hindi na ang piling ko ang hanap mo. Gayunpaman, ang paghihintay sa'yong pagbabalik ang aking maipapangako. Titiisin na maging katuwang lamang ay ang iyong larawan at ang telepono. Hangga't mayroong alas-onse ng gabi, umasa kang maghihintay ako.